Psycholoog analyseert falende jongeren voor rijexamen: ‘Ze missen basisdiscipline’

De verontrustende cijfers over het rijexamen

In Duitsland zijn de cijfers rondom het rijexamen schrikbarend: 45 procent van de jongeren slaagt niet voor de theoretische test en ruim een derde zakt voor de praktijk. Het lijkt een trend die zich in heel Europa doorzet.

Ook in Nederland zijn de resultaten verre van ideaal. Volgens de meest recente cijfers van het CBR slaagde in 2024 slechts 39,7 procent van de kandidaten voor het theorie-examen voor personenauto’s. Dat is nauwelijks een verbetering ten opzichte van 2023, toen 38,6 procent slaagde.

Bij het praktijkexamen ging het iets beter: in 2024 haalde 51,3 procent van de kandidaten hun rijbewijs, tegenover 52,1 procent een jaar eerder. De helft zakt dus nog steeds, wat vragen oproept over de voorbereiding van jonge bestuurders.

Psycholoog Florian Becker, die de afname van cognitieve prestaties onder jongeren onderzoekt, wijt het probleem niet aan slechte instructeurs of te moeilijke examens, maar aan een dieperliggend probleem: een gebrek aan zelfdiscipline en concentratie.

Het rijexamen is volgens hem vooral een test van geheugen, focus en motivatie. Als jongeren daar al struikelen, wat zegt dat dan over hun bredere prestatieniveau?

Van smartphone naar de weg: de invloed van helikopterouders

De zogenoemde ‘helikopterouders’ die hun kinderen overal naartoe brengen zonder dat ze zelf verkeerservaring opdoen, dragen volgens Becker bij aan het probleem. Veel jongeren missen basale kennis van verkeerssituaties, simpelweg omdat ze nooit zelfstandig aan het verkeer deelnemen, bijvoorbeeld als fietser of voetganger.

Ook in Nederland groeit een generatie die moeite heeft met verantwoordelijkheid, zelfs bij iets eenvoudigs als verkeersregels naleven. Rijinstructeurs signaleren dat kandidaten vaak te weinig ervaring, concentratie of discipline hebben om consequent te oefenen. Het rijexamen lijkt daardoor steeds vaker een test van karakter in plaats van enkel kennis.

Mislukking als gevolg van gemakzucht in het onderwijs

Becker ziet parallellen met het onderwijs. Volgens hem is het prestatieniveau de laatste jaren flink gedaald. Ook in Nederland verschuift de focus van presteren naar ‘gelijke kansen’, waarbij competitie en falen zoveel mogelijk worden vermeden. Dat zorgt voor jongeren die moeite hebben om met tegenslagen om te gaan, iets wat juist cruciaal is bij het behalen van een rijbewijs.

De kandidaten die gewend zijn aan een laagdrempelige, vergevingsgezinde leeromgeving, lopen vast zodra er echte druk ontstaat. Rijinstructeurs merken dat jongeren vaak onvoldoende voorbereid of te afhankelijk zijn van hulp. Volgens Becker is dat geen probleem van de rijscholen, maar van het bredere maatschappelijke klimaat.

Behoefte aan herziening

Volgens Becker is er dringend behoefte aan een herziening van zowel het onderwijs als het rijopleiding-systeem. Zelfdiscipline, verantwoordelijkheid en het vermogen om door te zetten moeten opnieuw centraal staan.

Ook in Nederland kunnen ouders, scholen en opleiders daar een grotere rol in spelen. Het gaat niet alleen om het halen van een rijbewijs, maar om het vormen van jongeren tot zelfstandige en verantwoordelijke bestuurders én volwassenen.