20,5 miljard euro tekort: waarom Nederland letterlijk en figuurlijk tot stilstand komt

Het einde van de vanzelfsprekendheid

Stel je voor dat je 's ochtends in de auto stapt en je simpelweg niet weet of de snelweg vandaag open is. Voor miljoenen Nederlanders is de infrastructuur een onzichtbaar fundament onder hun leven. We vertrouwen erop dat het werkt. Maar dat fundament vertoont niet alleen barsten, het staat op instorten.

De Mobiliteitsalliantie luidt de noodklok. Jarenlang hebben we investeringen voor ons uit geschoven en nu krijgen we de rekening gepresenteerd. Marga de Jager, voorzitter van de alliantie, is glashelder over de ernst van de situatie: "Als we het mobiliteitssysteem uithollen door onderhoud te blijven uitstellen, verdwijnt de stille zekerheid dat het systeem altijd werkt. Er is nu echt structureel geld nodig voor onze infrastructuur. Anders staat Nederland straks stil."

Tanks die de brug niet over kunnen

Wie denkt dat het alleen gaat om een extra file op de A4, heeft het mis. Het rapport van adviesbureau Sweco legt pijnlijke, specifieke problemen bloot die verder gaan dan woon-werkverkeer. Neem onze nationale veiligheid. Door de oorlog in Oekraïne is de roep om een sterke defensie groter dan ooit. Er is echter één probleem: ons wegennet is er nauwelijks klaar voor.

Zwaar militair materieel moet snel verplaatst kunnen worden richting Oost-Europa. Maar veel van onze bruggen en viaducten zijn simpelweg niet berekend op colonnes zware tanks en militair transport. Het rapport waarschuwt expliciet voor 'fysieke knelpunten' die onze defensie-inzet kunnen vertragen. Terwijl het defensiebudget groeit, blijft de weg erheen achter.

Smeltend asfalt en winterse wissels

Naast tanks hebben we ook te maken met een veranderend klimaat dat onze wegen opeet. Een temperatuurstijging van 2,5 graden lijkt misschien abstract, maar voor asfalt is het desastreus. Volgens Sweco verkort dit de levensduur van onze wegen met maar liefst 10 procent. Extreme regenval zorgt voor 'plasvorming' en onveilige situaties, terwijl hitte het asfalt zacht maakt.

Op het spoor is het niet veel beter. Om kosten te besparen wordt er beknibbeld op wisselverwarming. De consequentie laat zich raden: zodra de temperatuur onder het vriespunt duikt, ligt het treinverkeer plat. Het is een risico dat we bewust nemen door geldgebrek.

Een gat van 20,5 miljard

De financiële vooruitzichten zijn somber. Als we op de huidige voet doorgaan, kijken we in 2038 tegen een tekort aan van ruim 20,5 miljard euro. Nu al kampen 72 objecten op de rijkswegen met het einde van hun levensduur.

Rijkswaterstaat en ProRail redden het niet meer met de huidige budgetten. Er wordt zelfs gekeken naar het verminderen van verlichting langs wegen om geld te besparen, waarbij comfort plaatsmaakt voor pure noodzaak. De maatschappelijke kosten van al deze vertragingen en files lopen nu al op tot 600 miljoen euro per jaar.

De rekening of de redding?

Is er een uitweg? Volgens de experts wel, maar die vereist een radicale koerswijziging. De overheid zou het budget voor beheer en onderhoud moeten koppelen aan de groei van de economie (het BBP). Zo groeit de pot met geld automatisch mee met de welvaart en de drukte op de weg.

Doen we dit niet, dan betalen we de prijs op een andere manier: met stilstand, onveiligheid en een land dat niet meer functioneert. De keuze is aan de politiek: investeren we in beton en staal, of accepteren we dat de Nederlandse bereikbaarheid definitief verleden tijd is.