Waarom Ethiopië ons voorbijstreeft met techniek die wij te min vinden

De logica van de circulaire economie

In het Beierse Schrobenhausen dacht het bedrijf Peppermotion het ultieme ei van Columbus te hebben gevonden. Ze keken naar de duizenden dieselbussen die in Duitse steden rondrijden. Vaak zijn deze voertuigen qua carrosserie, interieur en assen nog in prima staat en kunnen ze nog makkelijk tien jaar mee. Alleen die vervuilende dieselmotor achterin is het probleem.

De oplossing lag voor de hand. Waarom zou je een gloednieuwe elektrische bus van een half miljoen euro kopen en een prima oude bus naar de sloop brengen? Dat is kapitaalvernietiging in het kwadraat.

Peppermotion ontwikkelde een methode om de dieselmotor en de versnellingsbak te verwijderen en deze te vervangen door een modern accupakket en een krachtige elektromotor. Het resultaat is een bus die nul uitstoot, net zo fijn rijdt als een nieuwe, maar een fractie van de prijs kost.

Hoe gratis geld de markt verpestte

Het klinkt als een droomscenario voor elke wethouder die op de kleintjes moet letten. Toch staat de productie in Duitsland al meer dan een jaar stil en moest het bedrijf faillissement aanvragen.

De doodsteek kwam uit onverwachte hoek: de Duitse overheid zelf. Berlijn stelde maar liefst 1,75 miljard euro beschikbaar om het openbaar vervoer in recordtempo te elektrificeren.

De valkuil zat hem in de ondoordachte voorwaarden van deze subsidiepot. De regeling maakte namelijk geen enkel onderscheid tussen de aanschaf van een peperdure nieuwe bus en de kostenefficiënte ombouw van een bestaande bus. Gemeentes kregen in beide gevallen zoveel geld toe dat hun eigen financiële bijdrage nagenoeg gelijk was.

Hierdoor ontstond een perverse prikkel. Als de belastingbetaler toch de rekening voldoet, waarom zou een lokale bestuurder dan kiezen voor een tweedehandsje? Voor hetzelfde geld konden ze een glimmende, gloednieuwe Mercedes of MAN bestellen. Het gevolg was voorspelbaar en pijnlijk. Steden kochten massaal nieuwe voertuigen en lieten de duurzame ombouw-optie links liggen.

Innovatie sterft door bureaucratie

Voor Peppermotion waren de druiven zuur. CEO Andreas Hager is er klaar mee. Hij stelt bitter vast dat we in West-Europa blijkbaar niet klaar zijn voor echte innovatie als het niet in de bestaande hokjes past. Het bedrijf werd slachtoffer van een systeem dat blind geld over de balk smijt in plaats van slimme oplossingen te belonen.

Maar het idee sterft niet. Met hulp van een Turkse investeerder verplaatst het bedrijf de activiteiten nu naar India en de Verenigde Staten. In die markten werkt de logica namelijk anders.

Daar kijken vervoersbedrijven wél naar de Total Cost of Ownership. En als je puur naar de portemonnee kijkt, is ombouwen onverslaanbaar. Hager vat het simpel samen: andere markten kijken gewoon naar de prijs. En daar winnen wij altijd.

De ironie van Ethiopië

Het pijnlijkste bewijs van het Europese falen komt uit Afrika. Ethiopië, een land dat wij in het Westen vaak onderschatten, loopt op dit gebied lichtjaren op ons voor. Eerder dit jaar werd Ethiopië het eerste land ter wereld dat de import van auto's met een verbrandingsmotor volledig verbood.

In de hoofdstad Addis Abeba wordt vol ingezet op ombouw. Lokale startups, gesteund door de overheid, bouwen oude diesels om naar elektrisch. Er rijden al prototypes rond, zoals een klassieke Mercedes uit 1982 die nu fluisterstil door de straten zoeft.

Met stroomprijzen van slechts 0,3 cent per kWh en een overheid die de industrie steunt in plaats van tegenwerkt, ziet Ethiopië een gouden toekomst. Het is wrang om te zien.

Terwijl Europa miljarden verspilt aan nieuwe bussen en slimme bedrijven failliet laat gaan door bureaucratische regels, rijden ze in Afrika straks lachend, duurzaam en spotgoedkoop elektrisch in onze oude afdankertjes.