Zonder deze onzichtbare wissel aan de pomp zou je auto bij vrieskou niet eens starten

De stille wissel aan de pomp

De winter is in volle gang. We krabben ruiten, checken de bandenspanning en gooien wat antivries bij de ruitensproeiervloeistof. We denken dat we de auto hebben voorbereid op de kou. De belangrijkste verandering heeft zich echter al buiten jouw zicht voltrokken, diep in de ondergrondse tanks van je lokale pompstation.

Vanaf oktober tank je in Nederland namelijk geen normale E10 of E5 meer. De tankstations zijn wettelijk verplicht om over te schakelen op winterbenzine. Dit is geen marketingtruc om de prijs op te drijven maar een noodzakelijke chemische ingreep. Zolang het tien graden is merk je weinig, maar als je met de E10-mix van hartje zomer de eerste nachtvorst probeert te trotseren, zou je ochtendrit kunnen eindigen in een hoop gevloek, een lege accu en een auto die weigert aan te slaan.

Het geheime ingrediënt: Butaan

Het grote probleem met benzine is de vluchtigheid. Een verbrandingsmotor loopt niet op vloeistof maar op damp. Om een motor te laten starten moet de benzine in de cilinder verdampen en mengen met lucht voordat de bougie vonkt. Bij zomerse temperaturen gaat dat vanzelf. Sterker nog, in de zomer is de benzine 'zwaarder' samengesteld. Dit moet voorkomen dat de benzine al in de leidingen verdampt door de hitte van het motorblok, wat zou leiden tot luchtbellen en een afgeslagen motor. Dit fenomeen staat bekend als dampblokkade.

In de winter is het precies andersom. Zodra het kwik richting het vriespunt daalt, wordt zomerbenzine te stroperig om snel te verdampen. De startmotor draait rond, maar het mengsel ontbrandt niet. Daarom voegen raffinaderijen in de wintermaanden een flinke dosis butaan toe aan de mix. Butaan is een gas dat heel makkelijk verdampt, zelfs bij lage temperaturen. Door dit toe te voegen wordt de zogenaamde dampdruk van de benzine verhoogd. Het resultaat is dat je motor direct aanslaat, ook als je auto bevroren op de oprit staat na een nacht van min vijf.

Dieselrijders lopen het grootste risico

Voor dieselrijders is het verhaal nog veel kritieker. Diesel bevat van nature paraffine, een wasachtige stof. Bij kamertemperatuur is dat geen probleem, maar bij lage temperaturen begint dit te stollen en vormen er vaste waskristallen. Dit wordt in de volksmond vlokken genoemd.

Het effect is desastreus. Deze vlokken drijven in je tank en worden aangezogen door de brandstofpomp. Vervolgens lopen ze vast in het brandstoffilter, dat binnen enkele seconden volledig verstopt raakt. De motor krijgt geen brandstof meer en valt uit.

De winterdiesel die je nu tankt zit vol met speciale additieven die dit stollingsproces chemisch onderdrukken. Hierdoor blijft de brandstof vloeibaar tot temperaturen van min twintig graden of lager. In skigebieden wordt zelfs 'Alpinediesel' verkocht die tot min dertig vloeibaar blijft. Wie echter zijn camper in september met zomerse diesel heeft weggezet en deze in december wil starten, speelt Russische roulette met zijn brandstofsysteem.

Waarom rijd je minder zuinig?

Je merkt er aan de kassa niets van, maar je boordcomputer kan wel degelijk verschil merken. Winterbenzine heeft namelijk een klein nadeel. Omdat butaan een lichte gaskomponent is, bevat het iets minder energie per liter dan de zwaardere bestanddelen in zomerbenzine. De energiedichtheid is lager.

Theoretisch verbruik je dus iets meer brandstof om dezelfde afstand af te leggen. In de praktijk valt dit vaak weg tegen het hogere verbruik door koude starts, winterbanden en de verwarming die op standje maximaal staat. Toch is het een feit: je tankt een goedkoper vulmiddel (butaan is goedkoop), maar je krijgt iets minder energie terug.

Let op met oldtimers en motoren

Voor de dagelijkse rijder regelt het tankstation alles. Maar voor bezitters van oldtimers, motoren of boten is dit wel degelijk iets om rekening mee te houden. Winterbenzine is vluchtiger en daardoor minder lang houdbaar in een stilstaand voertuig. Als je je klassieker in oktober wegzet met een tank vol winterbenzine, kunnen de lichte componenten tegen de lente verdampt zijn.

Andersom is ook een risico. Wie in mei gaat rijden met een tank vol winterbenzine, loopt bij de eerste warme lentedag kans op de eerder genoemde dampblokkade. De benzine verdampt dan te snel door de warmte. Het advies is simpel: rijd je tank zo leeg mogelijk voordat je het voertuig voor lange tijd stalt, of tank speciale conserveringsbrandstof die geen last heeft van seizoensinvloeden.