Coalitie van laadbedrijven eist via de politiek een einde aan de monopoliepositie van tankstations op gemeentegrond

Het is oorlog in de wereld van de tankstations en laadpalen. Jarenlang hadden oliemaatschappijen het rijk alleen. Ze pachtten een stukje grond van de gemeente, zetten er een pomp neer en verdienden goud geld.

Maar de tijden veranderen. De elektrische auto is in opmars en heeft stroom nodig, en wel nu. Alleen is er één probleem: de beste plekken zijn bezet door de oude garde, en die gaan niet zomaar weg.

Snellaadbedrijf Fastned, dat al langer vecht tegen de gevestigde orde, heeft nu versterking gekregen. Samen met tien andere zwaargewichten, waaronder Vattenfall, de Vereniging Elektrische Rijders en TotalEnergies (ironisch genoeg zelf ook een oliereus die de bui ziet hangen), hebben ze de coalitie 'Grond voor Verandering' opgericht. Dinsdag overhandigden ze een brandbrief aan de Tweede Kamer met een duidelijke boodschap: de vriendjespolitiek moet stoppen.

Woo-verzoek onthult chaos

De aanleiding is een grootschalig onderzoek dat Fastned uitvoerde via de Wet open overheid (Woo). De resultaten zijn ronduit schokkend. Fastned vroeg bij alle 342 Nederlandse gemeenten de contracten op. Wat bleek? Maar liefst 126 gemeenten verhuren grond aan tankstations. In totaal gaat het om zo'n 450 locaties.

Het probleem zit hem in de voorwaarden. Veel van die contracten stammen uit de tijd dat elektrisch rijden nog sciencefiction was. Erger nog: bij 30 gemeenten bleek dat er contracten zijn zonder einddatum of met een stilzwijgende verlenging.

In 131 gevallen was de einddatum zelfs weggelakt door de ambtenaren. Hierdoor is de markt feitelijk op slot gegooid. Nieuwe spelers krijgen geen kans om mee te bieden op deze toplocaties, terwijl het Europees recht en de Nederlandse mededingingswet juist eisen dat schaarse publieke grond regelmatig en transparant herverdeeld moet worden.

Snelweg als voorbeeld

De situatie in de gemeenten staat in schril contrast met de snelwegen. Daar heeft de Rijksoverheid in de jaren negentig al ingegrepen met het MDW-traject (Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit).

De eeuwige contracten werden opengebroken en sindsdien worden de vergunningen elke 15 jaar geveild. Dit heeft gezorgd voor concurrentie en ruimte voor nieuwe spelers. De gemeenten lopen hierin hopeloos achter.

De consument betaalt de prijs

De coalitie waarschuwt dat de energietransitie hierdoor onnodig vertraagt. Terwijl het aantal elektrische auto's explodeert en zero-emissiezones worden ingevoerd, blijven gemeenten vasthouden aan fossiele brandstoffen op A-locaties.

"Zonder open en transparante uitgifte van gemeentegrond blijft de infrastructuur achter bij de vraag," stelt de groep. Voor de consument betekent dit minder keuze, wachtrijen bij de schaarse palen en vaak hogere prijzen omdat de concurrentie ontbreekt.

Ze eisen nu landelijke regels. Gemeenten moeten gedwongen worden om contracten open te breken en transparante aanbestedingen te organiseren. Dat betekent concreet: het tankstation moet plaatsmaken voor, of concurreren met, het snellaadstation.

De aanwezigheid van Kamerleden van zowel links (GL-PvdA, D66) als rechts (VVD, BBB) bij de overhandiging suggereert dat er politiek draagvlak is. Zeker met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht, wordt dit een heet hangijzer. De tijd van eeuwige pacht voor de benzineboer is voorbij, als het aan deze rebellenclub ligt.