Amerikaanse onderzoekers ontrafelen met honderden camera's het ontstaan van de spookfile en de gevaren ervan

Het is de grootste frustratie van de forens. Je rijdt lekker door en plotseling trapt iedereen op de rem. Je staat tien minuten stil, kruipt stapvoets verder en verwacht een rokend wrak of wegwerkzaamheden te zien.

Maar dan trekt het verkeer ineens weer op en is er niets aan de hand. Geen brokstukken, geen zwaailichten, niets. Dit is de spookfile, een fenomeen dat miljarden kost aan verloren tijd en brandstof.

Onderzoekers van de Vanderbilt University in de Verenigde Staten besloten dit fenomeen tot op de bodem uit te zoeken. Ze bouwden een geavanceerd observatorium langs de I-24 snelweg bij Nashville.

Een stuk asfalt van ruim zes kilometer dat continu wordt gemonitord door driehonderd ultra-HD camera's. Met behulp van kunstmatige intelligentie brachten ze het gedrag van elke individuele auto in kaart.

Professor Dan Work omschrijft het systeem als een MRI-scan voor het verkeer. Waar eerdere onderzoeken leunden op steekproeven of sensoren in het wegdek, ziet dit systeem alles.

De menselijke factor

De conclusie is hard: de spookfile is volledig mensenwerk. Het begint vaak met één auto die iets te hard remt of te dicht op zijn voorganger zit. Deze kleine actie veroorzaakt een schokgolf.

De auto erachter remt iets harder, de auto dáárachter nog harder, en binnen de kortste keren staat het verkeer twee kilometer verderop volledig stil. Het is het sneeuwbaleffect in zijn puurste vorm. Vaak is de oorzaak banaal: een bestuurder die even op zijn telefoon kijkt, schrikt en remt, of iemand die onnodig van rijstrook wisselt.

Maar de onderzoekers ontdekten nog iets veel verontrustenders. Spookfiles zijn niet alleen irritant, ze zijn levensgevaarlijk. Een groot deel van de kop-staartbotsingen op de snelweg wordt direct veroorzaakt door deze onzichtbare golven van vertraging. Bestuurders zien geen aanleiding om te remmen, anticiperen niet en knallen op hun voorganger. Hierdoor verandert een spookfile vaak alsnog in een echte file door een ongeval.

Milieuschade en kosten

Naast de veiligheid is er de economische schade. Het constant optrekken en remmen in een spookfile zorgt voor een explosie in het brandstofverbruik. De onderzoekers berekenden dat auto's in dit soort files tot wel 40 procent meer brandstof verbruiken dan in vlot verkeer. Dit vertaalt zich direct in meer CO2-uitstoot en fijnstof.

De oplossing ligt voor de hand: meer afstand houden en minder remmen. Maar mensen zijn nu eenmaal ongeduldig en feilbaar. De hoop is daarom gevestigd op technologie. Slimme cruise control (ACC) die verder vooruitkijkt dan de bestuurder en subtiel gas terugneemt in plaats van te remmen, kan deze schokgolven dempen voordat ze ontstaan.

Simulaties tonen aan dat als slechts een klein percentage van de auto's autonoom zou rijden en zich als buffer zou gedragen, spookfiles grotendeels verleden tijd zouden zijn. Tot die tijd is er maar één advies: houd afstand en laat je niet opjagen. Want die ene keer remmen kan kilometers achter je voor totale chaos zorgen.