Waarom hebben vrachtwagens vaak wielen die de grond niet raken en in de lucht zweven?

Het is een beeld dat iedereen herkent. Je rijdt op de rechterbaan en passeert een lege truck of een kipper. Terwijl de meeste wielen netjes contact maken met de weg hangt er één as werkloos in de lucht. Op verjaardagen en internetfora is de aanname vaak hetzelfde. Dat zal wel een reservewiel zijn voor als hij lek rijdt. Of de chauffeur is vergeten hem naar beneden te doen.

Niets is minder waar. Het zwevende wiel is geen reserve, maar een geavanceerd stukje hydrauliek dat essentieel is voor de winstgevendheid en veiligheid van het transportbedrijf. De technische term is een liftas. Het principe is simpel.

Een vrachtwagen heeft veel wielen nodig om het gewicht van een volle lading te verdelen over het asfalt. In Nederland mag een as meestal maximaal 10 tot 11,5 ton dragen om het wegdek te sparen. Maar zodra de vrachtwagen zijn lading heeft gelost en leeg terugrijdt zijn al die wielen overbodige ballast.

De liftas als geldmachine

Elke band die het asfalt raakt zorgt voor wrijving. Wrijving betekent rolweerstand en rolweerstand kost brandstof. Door een as op te tillen als de vrachtwagen leeg is bespaart de chauffeur tot wel vijf procent op zijn dieselverbruik.

Daarnaast slijten de banden niet als ze de grond niet raken. Gezien de prijs van vrachtwagenbanden is dat een kostenpost van jewelste. Maar er is nog een slimmere reden: wendbaarheid.

Als de as omhoog is, wordt de wielbasis effectief korter. Hierdoor heeft de vrachtwagen een veel kleinere draaicirkel, wat essentieel is bij het manoeuvreren in krappe binnensteden of op drukke distributiecentra.

Voorloop of naloop?

Niet elke liftas is hetzelfde. Kenners onderscheiden twee types. Bij een voorloopas zit het liftwiel vóór de aangedreven achteras. Dit zie je vaak bij trekkers die zware trailers trekken. Bij een naloopas zit het wiel er juist achter. Deze variant zie je vaak bij bakwagens en vuilniswagens en is vaak ook nog eens meesturend om de truck extra wendbaar te maken.

De Finse truc voor grip

De oorsprong van deze techniek ligt in het hoge noorden. Het Finse merk Sisu introduceerde in de jaren vijftig de eerste commerciële liftas om zware boomstammen over gladde, besneeuwde wegen te vervoeren.

De ingenieurs ontdekten dat je door een as op te tillen het volledige gewicht van de truck verplaatst naar de overgebleven wielen. Hierdoor neemt de druk per vierkante centimeter op de aangedreven as enorm toe, waardoor de banden zich vastbijten in de sneeuw of modder. Chauffeurs gebruiken dit trucje nog steeds om weg te komen op gladde hellingen.

In Amerika zijn ze overigens helemaal doorgeslagen. Daar zie je soms trucks met wel vier of vijf extra liftassen, de zogeheten Michigan Trains. Dit ziet eruit als een duizendpoot op wielen en is puur bedoeld om aan bizarre lokale wetten te voldoen die het gewicht over een extreme lengte willen verdelen om bruggen te sparen.