Bureaucratische chaos rond Europese tolsystemen houdt stand door financiële belangen van lidstaten

Het is de jaarlijkse frustratie van miljoenen vakantiegangers. Voordat je de oprit afrijdt richting de Alpen of de Middellandse Zee, moet je een checklist afwerken waar een boekhouder zenuwachtig van wordt.

Vignet voor Oostenrijk? Check. Milieusticker voor Duitsland? Check. Tolbadge voor Frankrijk? Check. En als België zijn plannen doorzet, komt daar vanaf 2027 nog een digitaal vignet bij.

Europa is verdeeld in twee kampen. Aan de ene kant heb je de tijdschrijvers zoals Oostenrijk, Zwitserland en straks België. Daar betaal je voor het recht om er een bepaalde periode te zijn, ongeacht hoeveel je rijdt. Aan de andere kant staan de kilometervreters zoals Frankrijk en Italië, waar je betaalt per gereden kilometer. En daartussenin liggen landen als Duitsland en Nederland, waar het gebruik van de snelweg voor personenauto's voorlopig gratis is.

De melkkoe regeert

De reden dat er geen uniform Europees systeem is, is simpel: geld. Transitlanden zoals Oostenrijk en Slovenië verdienen goud geld aan het vignet-model. Slovenië is hierin berucht: een weekvignet is precies zeven dagen geldig.

Ga je twee weken op vakantie? Dan heb je twee vignetten nodig. Toeristen die slechts een paar uur door het land rijden op weg naar Kroatië, betalen de hoofdprijs. Als deze landen zouden overstappen op een eerlijker kilometersysteem, zouden hun inkomsten uit toerisme decimeren. Ze gijzelen de vakantieganger in een financiële fuik en zijn niet van plan die goudmijn op te geven.

De Europese Unie wil het liefst naar een systeem van de vervuiler betaalt, oftewel een kilometerheffing. Dat is eerlijker voor het milieu, maar stuit op enorm verzet. Niet alleen vanwege de inkomsten, maar ook vanwege de complexiteit. Een kilometersysteem vereist camera's, kastjes en een enorme database, terwijl een vignet simpelweg een kwestie is van controleren of er betaald is.

Technologisch onvermogen

Het is pijnlijk om te zien dat de technologie er al lang is. Je smartphone werkt naadloos van Lapland tot Lissabon, maar voor je auto is er niets geregeld. Voor vrachtwagens bestaat er al wel één kastje voor meerdere landen, maar voor personenauto's is de markt versnipperd tussen private aanbieders die wel Frankrijk, Spanje en Italië dekken, maar niet de vignet-landen.

Het gevolg is dat een autovakantie langzaam verandert in een luxeproduct. Reken maar mee: een retourtje Italië kost je in 2027 niet alleen brandstof, maar ook een vignet voor België, tol in Frankrijk of een vignet voor Zwitserland, plus de torenhoge tarieven van de Italiaanse Autostrada en wellicht nog extra tol voor tunnels als de Brennerpas. De vrijheid van de auto wordt ingeperkt door een lappendeken van nationale belastingen. De open grenzen van Europa zijn prachtig, maar de slagbomen zijn vervangen door kassa's.