Experts benadrukken belang van correct handelen in eerste minuten na ongeval: dit stappenplan redt levens

Het geluid van brekend glas, gillende remmen en verwrongen staal is oorverdovend. Wie getuige is van een ernstige crash, krijgt direct te maken met een stoot adrenaline. Dit overlevingsmechanisme zorgt voor focus, maar ook voor tunnelvisie.

In de chaos die volgt, maken veel mensen levensgevaarlijke inschattingsfouten. Ze rennen de weg op zonder te kijken, vergeten hun eigen veiligheid of beginnen aan slachtoffers te sjorren die eigenlijk stil moeten blijven liggen. Paniek is in deze situaties je grootste vijand.

De allereerste stap is daarom niet rennen, maar denken. Veiligheid gaat voor alles. Zet je eigen auto op een veilige plek, liefst ver in de berm of op de vluchtstrook, en schakel direct je alarmlichten in.

Trek reflecterende veiligheidshesjes aan voordat je ook maar één voet buiten de auto zet. Op de snelweg is het levensgevaarlijk om zonder zichtbaarheid rond te lopen tussen verkeer dat vaak nog met hoge snelheid langs raast. Stap ook altijd uit aan de kant van de vangrail of berm, nooit aan de kant van de rijbaan.

De veilige zone creëren

Een veelgemaakte fout is het onderschatten van het achteropkomende verkeer. Terwijl jij naar het wrak kijkt, denderen anderen met 120 kilometer per uur op je af. Een gevarendriehoek plaats je daarom niet drie meter achter je auto, maar op de snelweg op minstens honderd meter afstand.

Loop daarbij altijd achter de vangrail met de driehoek al uitgeklapt in je hand richting het verkeer. Zwaai niet wild naar auto's, want dat schept verwarring, maar maak rustige, duidelijke gebaren om ze te laten vertragen.

Pas als de situatie voor jezelf veilig is, ga je naar de slachtoffers. Hier geldt een cruciale medische stelregel: verplaats iemand alleen als er direct levensgevaar dreigt, zoals bij brand, explosiegevaar of als het slachtoffer op de rijbaan ligt en niet beveiligd kan worden.

In dat geval gebruik je de zogeheten Rautekgreep, een speciale reddingstechniek om iemand veilig uit de auto of van de weg te trekken zonder de nek te veel te belasten. Ligt iemand veilig? Laat ze dan liggen. Onnodig slepen aan een slachtoffer met mogelijk nek- of rugletsel kan fatale gevolgen hebben voor het ruggenmerg en leiden tot dwarslaesies.

Controleren van vitale functies

Controleer direct de vitale functies. Reageert iemand als je hem luid aanspreekt en voorzichtig aan de schouders schudt? Is de ademhaling normaal? Bel 112 en wees glashelder: waar ben je (noem het hectometerpaaltje en de rijrichting), wat is er gebeurd en hoeveel slachtoffers zijn er.

Is het slachtoffer bewusteloos maar ademt hij wel normaal? Leg hem dan in de stabiele zijligging om te voorkomen dat hij stikt in de eigen tong of braaksel. Ademt het slachtoffer niet of niet normaal? Begin dan direct met reanimeren (hartmassage en beademing) en vraag omstanders om een AED te zoeken.

Veel mensen zijn bang om eerste hulp te verlenen omdat ze vrezen dat ze iets fout doen of aansprakelijk worden gesteld. Juridisch gezien is die angst ongegrond. Je bent als leek beschermd zolang je naar eer en geweten handelt.

Niets doen is feitelijk het enige dat je fout kunt doen, want het niet verlenen van hulp aan iemand in levensgevaar is strafbaar. In die eerste minuten ben jij de belangrijkste schakel tussen leven en dood, nog voordat de professionele hulpdiensten ter plaatse zijn.