Wie betaalt de rekening als een zelfrijdende auto in de fout gaat?

De demonstratieritten die Tesla momenteel in diverse Nederlandse steden organiseert, geven een fascinerend inkijkje in de toekomst. Passagiers zien hoe het stuur uit zichzelf draait en de auto complexe verkeerssituaties oplost.

Het creëert een gevoel van veiligheid en autonomie, maar dat gevoel is juridisch gezien een illusie. Zodra de auto de openbare weg opdraait, gelden er harde regels die geen rekening houden met de slimheid van de software.

In de Nederlandse wetgeving bestaat de zelfrijdende auto voor particulieren namelijk nog niet. Systemen zoals Full Self-Driving worden juridisch geclassificeerd als Level 2. Dat betekent dat de wetgever de geavanceerde software, die zelfstandig kan inhalen en navigeren, op één hoop gooit met simpele cruise control. De auto wordt gezien als een hulpmiddel, niet als een bestuurder.

De bestuurder blijft altijd de eindverantwoordelijke

Dit juridische kader heeft grote gevolgen voor de aansprakelijkheid. Als de software een inschattingsfout maakt en een fietser schept of tegen een vangrail rijdt, is er maar één schuldige aan te wijzen: degene die achter het stuur zit.

Het argument dat de auto het deed houdt geen stand in de rechtbank. De wet eist dat de bestuurder te allen tijde de controle heeft en direct ingrijpt als het systeem faalt. Wie dat niet doet, heeft juridisch gezien zijn taak verzaakt.

Pas als auto's worden toegelaten onder Level 3-voorwaarden, zoals Mercedes-Benz in Duitsland al op beperkte schaal doet, verschuift die verantwoordelijkheid. Bij dat niveau mag de bestuurder zijn aandacht daadwerkelijk verleggen en wordt de fabrikant aansprakelijk voor technische fouten. Voor Tesla in Nederland is dat stadium echter nog niet bereikt.

Verzekeraars bereiden zich voor op strijd met fabrikanten

Voor de financiële afwikkeling maakt de schuldvraag op korte termijn weinig uit. De wettelijke aansprakelijkheidsverzekering vergoedt de schade aan derden, en een allrisk-polis dekt de eigen blikschade.

Maar achter de schermen verandert de dynamiek wel degelijk. Verzekeraars zien de bui hangen en onderzoeken steeds vaker of ze uitgekeerde schade kunnen verhalen op de autofabrikant via het regresrecht.

Als blijkt dat de software aantoonbaar onveilig was, kan dit leiden tot complexe juridische gevechten tussen verzekeringsmaatschappijen en tech-giganten, ver boven het hoofd van de verzekerde automobilist.

Typegoedkeuring loopt achter op software-updates

Dat deze auto's überhaupt de weg op mogen, is te danken aan de typegoedkeuring van de RDW. Dit is het rijbewijs van de auto. Het probleem is echter dat de RDW een auto keurt in een bepaalde staat, terwijl Tesla via software-updates de functionaliteit en het rijgedrag continu aanpast.

De wetgeving en de keuringsinstanties lopen hierdoor per definitie achter de feiten aan. Totdat de wetgever de stap naar volledige autonomie officieel erkent, blijft de bestuurder de enige wettelijke kapitein op het schip, ongeacht hoe slim de matroos is.