Waarom de prijs van een liter diesel door de onrust in Iran veel harder stijgt dan die van benzine

De onrust in Iran en de daaropvolgende daadwerkelijke blokkade van de strategische Straat van Hormuz zorgen voor paniek op de wereldwijde oliemarkt. Olietankers liggen noodgedwongen stil, wat leidt tot een schaarste-effect dat zich razendsnel vertaalt naar de prijzen aan de pomp in Nederland. De dagelijkse index van de gemiddelde landelijke adviesprijzen voor brandstof, bijgehouden door consumentencollectief UnitedConsumers, toont een pijnlijk beeld.

Uit de cijfers van begin maart 2026 blijkt dat de prijs van Euro95 in één dag tijd met 2,2 cent steeg naar 2,34 euro per liter. De dieselrijder kreeg echter een veel hardere tik te verwerken.

De prijs voor een liter reguliere diesel steeg in diezelfde vierentwintig uur met maar liefst 10,7 cent en schoot door naar 2,29 euro. Een gigantisch verschil in stijging, dat verklaard kan worden door een dodelijke combinatie van een starre vraag, importproblemen en hoge productiekosten die specifiek gelden voor diesel.

Vrachtwagens stoppen niet met rijden als de prijs stijgt

De eerste en belangrijkste reden is de economische wet van vraag en aanbod. Terwijl Europa qua benzine redelijk goed in staat is om zijn eigen broek op te houden, produceren Europese raffinaderijen structureel te weinig diesel om aan de enorme interne vraag te voldoen.

Voorheen werd dit gat eenvoudig en goedkoop opgevuld met geïmporteerde diesel uit Rusland. Door het wegvallen van deze markt wegens sancties, moet Europa de diesel nu uit verre gebieden zoals de Verenigde Staten en Azië halen. Zodra handelsroutes zoals de Straat van Hormuz dichtslibben, exploderen de transportkosten en verzekeringspremies, wat de importprijs van diesel onevenredig hard raakt.

Tegelijkertijd is de vraag naar diesel in Europa uiterst inelastisch. Waar particulieren bij een hoge benzineprijs misschien besluiten om de auto een dagje te laten staan en met de trein te gaan, draait de volledige logistieke economie op diesel. In Nederland rijdt het overgrote deel van de bedrijfswagens en zware vrachtwagens, ruim 91 procent, op deze brandstof. Supermarkten moeten bevoorraad worden en pakketjes moeten bezorgd worden; de transportsector kán niet zomaar stoppen met tanken. Deze aanhoudend hoge vraag geeft de markt geen ruimte om af te koelen.

Het complexe en dure productieproces van schone diesel

De tweede factor die de prijs opstuwt, ligt in de raffinaderij zelf. Het omzetten van ruwe aardolie naar moderne, schone diesel is een veel complexer en duurder proces dan het raffineren van benzine. Het grootste obstakel is het verplichte ontzwavelen van de brandstof. Dit chemische proces is extreem energie-intensief en vereist grote hoeveelheden waterstof.

De benodigde waterstof wordt momenteel vrijwel uitsluitend geproduceerd met behulp van aardgas. Omdat de wereldwijde gasprijzen door de aanhoudende onzekerheid op de totale energiemarkt eveneens stijgen, schiet de productiekostprijs van een liter diesel nog eens extra omhoog.

Voor de Nederlandse dieselrijder betekent dit simpelweg een dubbele klap aan de kassa: duurdere import én een duurder productieproces. Als de blokkades in het Midden-Oosten aanhouden, is de kans groot dat de dieselprijs binnen afzienbare tijd de benzineprijs weer zal passeren.