Brandstofprijs naar recordhoogte: Waarom accijnsverlaging de echte crisis niet oplost

Sinds de escalatie in het Midden-Oosten de oliemarkt in een wurggreep houdt, is tanken voor veel Nederlanders een zware financiële opgave geworden. In het programma Goedemorgen Nederland op WNL liet minister Eelco Heinen weten dat het nieuwe kabinet-Jetten pas in de zomer definitieve knopen wil doorhakken over een eventuele tegemoetkoming. "Het is lastig om precies te zeggen welk instrument we nu moeten inzetten", aldus Heinen, die benadrukte dat elke ingreep zorgvuldig moet worden afgewogen tegen de miljardenkosten voor de schatkist.

Een miljardencadeau voor de veelrijder

De roep om lagere belastingen aan de pomp klinkt als een logische reflex, maar economen waarschuwen voor het effect van een dergelijke maatregel. Bert Colijn, econoom bij ING, stelt tegenover de NOS dat een algemene accijnsverlaging vooral terechtkomt bij huishoudens met hogere inkomens. "Zij maken de meeste autokilometers en kunnen een prijsstijging vaak prima zelf opvangen", aldus Colijn. Een verlaging van bijvoorbeeld tien cent zou de schatkist direct één miljard euro per jaar kosten – geld dat de samenleving als geheel opbrengt om de brandstof van de veelrijder te subsidiëren.

De aanpak van vervoersarmoede

Het werkelijke knelpunt ligt niet bij de gemiddelde automobilist, maar bij de zogenaamde 'risicohuishoudens'. Peter Mulder, senior scientist bij TNO, verklaarde onlangs op NPO Radio 1 dat er in Nederland ruim 200.000 gezinnen zijn die door de stijgende kosten écht in de knel zitten. Dit zijn huishoudens met een laag inkomen die voor hun werk of zorgtaken volledig afhankelijk zijn van hun auto en geen betaalbaar alternatief hebben.

Voor deze groep is een accijnskorting van een paar dubbeltjes slechts een tijdelijke oplossing die de onderliggende kwetsbaarheid niet wegneemt. Volgens Mulder houdt brandstofcompensatie mensen gevangen in hun afhankelijkheid van een onvoorspelbare wereldmarkt. "Mensen die geen 40.000 euro voor een elektrische auto kunnen uitgeven, moet je gericht helpen in plaats van de benzine voor iedereen goedkoper te maken", stelt Mulder.

De 'gereedschapskist' van Heinen: Social Leasing?

In plaats van miljarden over de gehele bevolking uit te smeren, wordt er door het nieuwe kabinet gekeken naar alternatieven zoals 'Social Leasing'. In Frankrijk is dit model al succesvol: huishoudens met een laag inkomen kunnen daar voor bedragen tussen de 50 en 150 euro per maand een elektrische auto leasen.

Minister Heinen gaf op WNL aan dat de 'gereedschapskist' van het huidige kabinet inmiddels meer opties bevat dan alleen accijnsverlaging. Hierbij wordt gedacht aan gerichte energietoeslagen of het inkomensafhankelijk maken van steunmaatregelen. Het voordeel van deze aanpak is dat de steun direct terechtkomt bij de mensen die het hardst worden geraakt, zonder dat de overheid miljarden uitgeeft aan burgers die de huidige prijzen kunnen dragen.

Dure en inefficiënte oplossing

De brandstofprijs van € 2,57 is een bittere realiteit, maar een algemene accijnsverlaging blijkt een dure en inefficiënte oplossing. Het vult de gaten in de verkeerde portemonnees en vertraagt de noodzakelijke overstap naar onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Voorlopig blijft het wachten tot de zomer voor we weten hoe het kabinet-Jetten de stijgende lasten aan de pomp écht gaat adresseren.