Nieuwe fietsdodenpiek legt breder probleem bloot dan alleen de fatbike

Het was een sombere boodschap van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS): met 759 verkeersdoden was 2025 het dodelijkste verkeersjaar sinds 2007. Fietsers vormden met 281 slachtoffers de grootste groep. Voor juridisch dienstverlener DAS was het direct aanleiding om via een expertquote de noodklok te luiden over snelle e-bikes, fatbikes en de noodzaak van een helmplicht. Maar hoewel een helm ontegenzeggelijk levens kan redden, is het te simpel om de huidige dodenpiek vooral als een fatbike- of jongerenverhaal te framen.

De echte stijging zit bij mannen op leeftijd

Wie de tabellen van het CBS erbij pakt, ziet namelijk iets heel anders oplichten. De stijging van het aantal verkeersdoden is vorig jaar uitsluitend toe te schrijven aan mannen. Kijken we specifiek naar de fietsdoden, dan zit de meest alarmerende piek bij mannen van 70 jaar of ouder. In die groep vielen maar liefst 118 slachtoffers; 40 meer dan het jaar ervoor.

De fatbike als de grote en enige boosdoener aanwijzen is dan ook voorbarig. CBS maakt duidelijk dat de rol van e-bikes nog niet volledig scherp is te krijgen, omdat die in registraties niet altijd consequent wordt vastgelegd, al laten de nieuwste cijfers wel al zien dat minimaal 41 procent van de omgekomen fietsers op een e-bike reed en 8 fatbike-rijders omkwamen. De Rijksoverheid stelde eerder bovendien al dat er geen hard bewijs is dat een fatbike per definitie gevaarlijker is dan een reguliere elektrische fiets.

Een helmplicht pakt het letsel aan, niet de oorzaak

Heeft DAS dan helemaal ongelijk? Zeker niet als het om letselbeperking gaat. Volgens het CBS is hoofdletsel bij 63 procent van de fatale fietsongevallen de belangrijkste doodsoorzaak. Verkeersveiligheidsinstituut SWOV berekende eerder al dat een fietshelm de kans op dodelijk hersenletsel met zo'n 70 procent verlaagt. Het kabinet werkt inmiddels aan een helmplicht voor minderjarigen op e-bikes, fatbikes en andere lichte elektrische voertuigen, maar onderbouwt dat dus breder dan alleen met fatbikes.

Maar een helm voorkomt geen ongelukken. Het CBS meldt dat vier op de tien omgekomen fietsers in botsing kwamen met een auto of vrachtwagen. De resterende groep kwam om na een val, balansverlies of een eenzijdig ongeval met bijvoorbeeld een paaltje.

Een breder en ongemakkelijker verhaal

De nieuwste verkeerscijfers schreeuwen absoluut om actie, maar de DAS-framing is te simpel. Deze dodenpiek gaat niet alleen over hippe fatbikes of het ontbreken van een stuk piepschuim op het hoofd. Het verhaal gaat in elk geval breder: over vergrijzing, over kwetsbare oudere fietsers en over de vraag of infrastructuur en verkeersmix nog wel aansluiten op wie er nu allemaal op het fietspad zit. Zolang we die pijnpunten negeren, is een helm hooguit een broodnodige pleister op een veel grotere wond.