Wat is OPEC eigenlijk en waarom maakt het uit dat de Verenigde Arabische Emiraten nu opstappen?

Wanneer de prijzen op de verlichte borden langs de snelweg pijnlijk snel oplopen, valt onvermijdelijk de afkorting OPEC in het nieuws. Voor veel automobilisten klinkt het als een abstract overlegorgaan ver van hun bed. De realiteit is echter dat de beslissingen van deze olielanden via de wereldwijde olieprijs kunnen doorwerken in de brandstofprijzen en daarmee in de portemonnee van de Nederlandse forens. Daarom is het plotselinge besluit van de Verenigde Arabische Emiraten om de groep vandaag te verlaten veel meer dan alleen geopolitiek theater voor economen.

Om de impact hiervan te begrijpen, is het goed om te weten wat OPEC eigenlijk is. De organisatie werd in 1960 opgericht door Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela. Volgens de club zelf is het doel om het oliebeleid van de lidstaten te coördineren en te verenigen, zodat er stabiele en efficiënte oliemarkten ontstaan. In de praktijk komt dat neer op het gezamenlijk afspreken van productiequota. Door samen te bepalen hoeveel olie er uit de grond wordt gehaald, probeert de groep invloed uit te oefenen op het wereldwijde aanbod en daarmee op de prijs. Minder olie op de markt betekent immers vaak een hogere prijs per vat. Later ontstond ook OPEC+, een bredere samenwerking waarbij niet-leden, zoals Rusland, meedoen aan de productieafspraken.

Een onverwachte en gevoelige exit

Jarenlang probeerden deze landen als blok invloed op de oliemarkt uit te oefenen, maar de samenhang staat momenteel zwaar onder druk. De Verenigde Arabische Emiraten hebben vandaag aangekondigd dat ze per direct uit zowel OPEC als OPEC+ stappen. Volgens persbureau Reuters is dit een zware klap voor de groep en in het bijzonder voor Saudi-Arabië, dat doorgaans fungeert als de feitelijke leider van het kartel. De VAE stellen zelf dat de beslissing is genomen na een zorgvuldige afweging van hun huidige en toekomstige energiebeleid.

Toch meldt Reuters dat het vertrek politiek uiterst gevoelig ligt. De Emiraten zouden andere Arabische landen verwijten dat ze hen tijdens recente Iraanse aanvallen onvoldoende hebben gesteund. Deze interne ruzie en het definitieve vertrek vinden bovendien plaats in een periode die voor de wereldwijde energiemarkt extreem gespannen is. De oorlog met Iran zorgt volgens het persbureau al enige tijd voor een historische energieschok.

Een kruitvat aan onzekerheid

De logistiek rondom de oliewinning staat momenteel strak gespannen. Normaal gesproken loopt ongeveer een vijfde van alle wereldwijde olie en LNG-stromen door de smalle Straat van Hormuz. Door Iraanse dreigingen en gerichte aanvallen op schepen hebben veel OPEC-producenten in de Golfregio echter de grootste moeite om hun export veilig te verschepen. Die fysieke belemmeringen hebben de olieprijs inmiddels fors opgedreven. Een vat Brent-olie noteerde onlangs al ruim 111 dollar.

Betekent het vertrek van een grote speler als de VAE uit het kartel dan dat de benzineprijs morgen direct explosief stijgt? Dat zeker niet. Het betekent ook niet dat de OPEC nu onmiddellijk uiteenvalt. De pijn zit hem voor de consument vooral in de toenemende onzekerheid. De oliemarkt reageert niet alleen op fysieke tekorten, maar is ook extreem gevoelig voor marktpsychologie en onvoorspelbaarheid. Als een groot olieland zijn eigen koers gaat varen, neemt de grip en de geloofwaardigheid van de OPEC als geheel af.

Een versnipperd kartel maakt het voor handelaren veel lastiger in te schatten hoeveel olie er de komende tijd daadwerkelijk geproduceerd gaat worden. Die aanhoudende twijfel over het aanbod, bovenop de logistieke chaos rondom de Straat van Hormuz, leidt onvermijdelijk tot een instabielere markt met grillige prijsschommelingen. Het vertrek van de VAE is daarmee een serieuze aantasting van de voorspelbaarheid van de markt. Een ontwikkeling die de brandstofprijzen, transportkosten en uiteindelijk de inflatie in de nabije toekomst merkbaar onvoorspelbaarder maakt voor de gewone automobilist.