Auto te water? Dit onderzoek laat zien wanneer ontsnappen bijna onmogelijk wordt

Het idee dat een auto te water een volstrekt willekeurige speling van het lot is, klopt volgens Stichting TeamAlert niet. De organisatie analyseerde 550 unieke ongevallen uit 2025 om te kijken hoe deze crashvorm zich in de praktijk afspeelt. Daaruit komt geen simpele oorzaak naar voren, maar wel een opvallend patroon.

Vaak rijdt de bestuurder alleen, gebeurt het ongeluk in het donker en ligt de locatie buiten de bebouwde kom. Juist dat maakt deze ongevallen verraderlijk. Er is vaak geen bijrijder die direct kan helpen, geen druk kruispunt vol getuigen en soms ook geen straatverlichting of omstander in de buurt.

Dit is geen zeldzaam rampscenario

Jaarlijks belanden er in Nederland naar schatting 700 tot 800 voertuigen in het water. Daarbij komen gemiddeld meer dan vijftig mensen om het leven. Volgens TeamAlert zijn voertuigen te water verantwoordelijk voor 8,5 procent van alle dodelijke verkeersongevallen per jaar.

In de media-analyse vond TeamAlert voor 2025 550 unieke ongevallen met personenauto’s die te water raakten. Bij twintig van die ongevallen vielen dodelijke slachtoffers. In totaal overleden daarbij 23 mensen: 19 bestuurders en 4 passagiers.

De positie van de auto maakt het verschil

Het meest opvallende inzicht uit het rapport gaat over de manier waarop de auto in het water terechtkomt. Bij dodelijke ongevallen waarvan de positie bekend was, lag de auto altijd onder water of op de kop. Van die zeventien bekende fatale gevallen lagen er tien onder water en zeven ondersteboven.

Bij alle onderzochte ongevallen samen kwam die benarde positie veel minder vaak voor. Dat wijst erop dat niet alleen het water zelf gevaarlijk is, maar vooral hoe de auto tot stilstand komt. Onder water of op de kop raken betekent minder oriëntatie, meer paniek en vaak minder tijd om de juiste handeling uit te voeren.

De donkere maanden springen eruit

Als we puur naar het aantal incidenten kijken, spelen de donkere maanden een grote rol. Januari, oktober, november en december waren samen goed voor 54,5 procent van alle geregistreerde auto-te-water-ongevallen in het onderzoek. In 62,6 procent van de gevallen was het donker.

Daar moet wel een belangrijke nuance bij. De dodelijke ongevallen concentreerden zich niet uitsluitend in die donkere wintermaanden. Omdat het aantal fatale gevallen in het onderzoek beperkt is, verbindt TeamAlert daar geen harde conclusies aan. De les is vooral dat auto’s te water vaak in het donker gebeuren, maar dat dodelijke afloop geen puur winterprobleem is.

De meeste auto’s belanden in een sloot

In ruim driekwart van de onderzochte gevallen kwam de auto in een sloot terecht. Dat klinkt misschien minder dreigend dan een kanaal of meer, maar ook een sloot kan levensgevaarlijk zijn als de auto verkeerd terechtkomt, de bestuurder gewond raakt of niemand het ongeval ziet gebeuren.

Dieper water blijft wel extra risicovol. Eén op de acht auto’s belandde in een kanaal. Bij dodelijke ongevallen kwam een kanaal relatief vaker voor dan bij de totale groep ongevallen. TeamAlert wijst erop dat dieper en kouder water de kans op onderkoeling en verdrinking vergroot.

Zuid-Holland en Noord-Holland voeren de lijst aan

De meeste onderzochte ongevallen vonden plaats in Zuid-Holland en Noord-Holland. Op gemeenteniveau stond Haarlemmermeer bovenaan met 17 gevallen, gevolgd door Amsterdam met 13 en Vijfheerenlanden met 12. Dat betekent niet automatisch dat die gemeenten de gevaarlijkste wegen van Nederland hebben.

TeamAlert waarschuwt juist dat vervolgonderzoek nodig is. Je moet zulke cijfers naast het aantal wegen, watergangen, verkeersbewegingen, inrichting van bermen en meldingskans leggen. Wel laat de kaart zien dat auto’s te water sterk locatiegebonden zijn. In een land vol polders, sloten en kanalen is dat geen detail.

De oorzaken blijven lastig hard te maken

TeamAlert kon op basis van nieuwsberichten niet definitief vaststellen waardoor de ongevallen ontstonden. Vaak werd alleen een vermoedelijke oorzaak genoemd. Verkeersmanoeuvres kwamen het vaakst terug, gevolgd door verlies van de macht over het stuur, weersomstandigheden, eigen gedrag en infrastructuur.

Daar zit meteen de journalistieke valkuil. Je kunt dus niet zeggen dat één duidelijke oorzaak alles verklaart. Het rapport laat vooral zien dat auto’s te water vaak ontstaan uit een combinatie van omstandigheden: donkerte, weginrichting, een stuurfout, slecht weer, snelheid, afleiding of simpelweg een verkeerde manoeuvre op het verkeerde moment.

De overlevingsformule die je moet kennen

Hoewel de cijfers schrikken zijn, kwam 72,4 procent van de slachtoffers zelfstandig uit de auto. De rest had hulp nodig: 11,1 procent werd geholpen door omstanders en 16,5 procent door hulpdiensten. Zelfredzaamheid is dus cruciaal, zeker omdat veel bestuurders alleen in de auto zitten.

De campagne “Gordel, ruit, eruit” is daarom geen loze slogan. De juiste volgorde is: gordel los, ruit open, via de opening naar buiten. Blijf niet aan het portier trekken, want door de waterdruk gaat dat meestal niet snel genoeg. De eerste minuut is volgens de voorlichting cruciaal.

Ken de zwakke plekken van je eigen auto

Bij veel auto’s blijven elektrische ramen na de plons nog even werken. Daarom moet je meteen proberen het zijraam te openen. Lukt dat niet, dan kan een veiligheidshamer helpen bij gehard glas. Sla dan in een hoek van de ruit, waar de spanning het laagst is.

Maar moderne auto’s hebben steeds vaker gelaagde zijruiten. Die kun je met een normale veiligheidshamer vaak niet inslaan. De voorruit is altijd gelaagd en is dus geen goede ontsnappingsroute. Check daarom vooraf of jouw zijruiten gelaagd zijn, bijvoorbeeld via de handleiding, de dealer of door de bovenrand van een iets geopend raam te bekijken.

Wat dit rapport vooral laat zien

Het TeamAlert-rapport bewijst niet dat één fout, één wegtype of één provincie verantwoordelijk is voor auto’s te water. Het laat wel zien dat deze ongevallen te vaak hetzelfde ongemakkelijke patroon hebben: donker, alleen, vaak eenzijdig, vaak in of bij de onbebouwde kom en soms in een positie waarin ontsnappen ineens extreem moeilijk wordt.

Daarom is vervolgonderzoek nodig naar locaties, weginrichting, gedrag, snelheid en mogelijk middelengebruik. Tot die tijd blijft de belangrijkste les voor automobilisten simpel en hard: weet vóórdat het misgaat wat je moet doen. Want als je auto eenmaal in het water ligt, heb je geen tijd meer om het rustig uit te zoeken.