Als deze code op je rijbewijs staat, mag je na zonsondergang niet meer rijden

Wie zijn theorie- en praktijkexamen haalt, krijgt een roze pasje dat doorgaans altijd en overal geldig is. Of het nu midden in de nacht regent of de zon fel schijnt: zolang je het juiste document op zak hebt, mag je de weg op. Toch bestaat er in het Europese stelsel van geharmoniseerde rijbewijscodes een uiterst zeldzame, maar fascinerende uitzondering. Op de achterkant van het rijbewijs kan namelijk een code worden afgedrukt die je rijbevoegdheid koppelt aan de stand van de zon.

We hebben het over Rijbewijscode 61. Terwijl veruit de meeste automobilisten hooguit bekend zijn met de code voor een automaat (78) of het dragen van een bril (01.01), is Code 61 een stuk specifieker. Volgens de officiële Regeling coderingen beperkingen rijbevoegdheid betekent dit simpele cijfertje namelijk dat de bestuurder uitsluitend is toegestaan om te 'rijden bij daglicht'.

De zon als keiharde deadline

De officiële uitleg in de regelgeving is even helder als beperkend: als voorbeeld noemt men dat je alleen mag rijden vanaf één uur na zonsopgang tot uiterlijk één uur vóór zonsondergang. Dat klinkt in de zomer, met lange, lichte avonden, als een te overzien compromis. In de donkere wintermaanden wordt deze code echter een enorme logistieke uitdaging.

Een bestuurder met Code 61 kan overdag probleemloos boodschappen doen of naar het werk rijden, maar zodra de namiddag aanbreekt en de schemering inzet, wordt het kritiek. Wie na de zonsondergang nog achter het stuur zit met deze code, rijdt namelijk buiten de voorwaarden waaronder de rijbevoegdheid is afgegeven. Een gezellig avondbezoekje aan familie of een vroege, donkere vertrektijd voor de vakantie is er voor deze automobilisten simpelweg niet bij. Word je na zonsondergang gecontroleerd, of raak je in de avonduren betrokken bij een ongeval, dan loop je het risico op serieuze juridische en verzekeringstechnische problemen.

Zicht en veiligheid, geen straf

Ondanks de restricties is Code 61 absoluut geen strafmaatregel. Het is geen gevolg van asociaal rijgedrag of verkeersovertredingen, maar puur een medische maatwerkoplossing. De code is speciaal bedacht voor automobilisten die overdag nog uitstekend en veilig aan het verkeer kunnen deelnemen, maar voor wie de risico's in het donker simpelweg onverantwoord groot worden.

Vaak wordt deze code door het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) ingezet als onderdeel van een medische beoordeling. Denk hierbij aan zichtproblemen die zich vooral in de schemering manifesteren, zoals problemen met contrast, extreme gevoeligheid voor de schittering van tegenliggers of grote moeite om fietsers in het donker te onderscheiden. Aandoeningen zoals staar, glaucoom of maculadegeneratie kunnen een rol spelen in de afweging of iemand, met een verminderd gezichtsveld of afnemende scherpte, nog 's nachts de weg op mag.

Hoe krijg je zo'n code?

Zo'n opvallende tijdsbeperking verschijnt natuurlijk niet zomaar op je rijbewijs. Het begint meestal bij het invullen van een Gezondheidsverklaring bij het vernieuwen van je document. Als daaruit, of uit een medische keuring door een specialist, blijkt dat je zicht in het donker te wensen overlaat, kan het CBR aanvullende informatie opvragen of een rijtest inplannen.

Blijkt dat de veiligheid overdag prima gewaarborgd is, maar 's nachts in het gedrang komt, rolt daar een beoordeling 'onder voorwaarden rijgeschikt' uit. Het is daarmee feitelijk een prachtige oplossing. In plaats van het rijbewijs direct in zijn totaliteit in te trekken, zorgt Code 61 ervoor dat de bestuurder nog steeds zelfstandig naar de supermarkt kan rijden, zolang de zon maar aan de hemel staat.