Vergeet Tesla: dit hoekige stadsautootje was de rest van de wereld ruim 30 jaar voor met elektrisch rijden

Vraag een willekeurige autoliefhebber wanneer de allereerste serieuze elektrische productieauto werd gelanceerd en de kans is groot dat de naam Elon Musk direct over de tong rolt. Toch ligt de werkelijke oorsprong van de massaproductie-EV een stuk dichter bij huis, diep verborgen in de vroege jaren negentig. Lang voordat begrippen als 'snelladen', 'range anxiety' en 'bijtelling' de autojournalistiek domineerden, bracht de grootste autofabrikant van Italië al een visionair en volledig elektrisch wagentje op de markt. We hebben het over de uiterst knullige, maar historisch briljante Fiat Panda Elettra.

Deze elektrische pionier werd geproduceerd van 1990 tot 1998 en is officieel de allereerste in serie gebouwde EV van een grote wereldwijde autofabrikant. Het model werd door Fiat in samenwerking met het Oostenrijkse Steyr-Puch ontwikkeld als het ultieme, schone antwoord op de toenemende smog in de grote Europese steden. Hoewel de filosofie briljant was, zorgde de technologie uit de vroege jaren negentig voor een voertuig dat de wetten van comfort en logica op een heerlijke manier tartte.

Een loden grafkist met een handbak

Om de vertrouwde benzineslurpende 750 Fire-motor te vervangen, lepelden de ingenieurs een piepkleine elektromotor onder het vierkante kapje. Het resultaat was een bescheiden 14 pk (ongeveer 9 kW). De echte waanzin zat hem echter in de energieopslag. De auto werd afgeladen met twaalf gigantische 6-volt loodaccu's, die later in 1992 gelukkig werden geüpgraded naar iets modernere nikkel-cadmium cellen. Twee van deze loodzware blokken lagen voorin, en de overige tien slokten de volledige bagageruimte en de achterbank op. Hierdoor degradeerde de Elettra verplicht tot een strakke tweezitter.

Door deze absurde accu-stapel woog de kleine Panda ineens 1.150 kilogram, ruim 450 kilo zwaarder dan zijn benzine-broertje. De vering en de remmen moesten dan ook flink versterkt worden om te voorkomen dat de auto direct door zijn hoeven zakte. Om het feest compleet te maken, besloot Fiat de klassieke vierversnellingsbak met koppeling gewoon te behouden. In de stad had je die overigens niet echt nodig: je kon de auto simpelweg in de derde versnelling laten staan en alles met het 'gaspedaal' regelen.

De prestaties waren logischerwijs niet om over naar huis te schrijven. Met een topsnelheid van nog geen zeventig kilometer per uur was de snelweg absoluut verboden terrein. En de actieradius? Fiat beloofde op papier keurig honderd kilometer, maar in de praktijk moest je hopen dat je na vijftig kilometer stadsverkeer überhaupt het stopcontact thuis nog wist te bereiken. Terwijl de accu's in de zomer traag opliepen aan het stopcontact, zorgde de Italiaanse fabrikant voor de winter overigens voor een heerlijk pragmatische oplossing. Omdat de batterijen niet belast mochten worden met de verwarming van het interieur, was de Elettra uitgerust met een kleine benzinetank om een standkachel te laten branden!

Gespot in Nederland en te koop in Italië

Natuurlijk liep het grote publiek niet direct warm voor de zware Elettra. De auto kostte destijds ruim 25 miljoen Italiaanse lire (het dubbele van een gewone Panda) en werd dan ook hoofdzakelijk ingekocht door Italiaanse overheidsdiensten en energiebedrijven.

Tegenwoordig kom je ze nauwelijks nog tegen, al dook er onlangs nog een uiterst dapper exemplaar op in Nederland. Op Reddit werd een originele Nederlandse Panda Elettra uit 1992 gespot, die door zijn pientere eigenaar geniaal is geüpgraded. Waar het origineel amper vooruit te branden was, heeft deze liefhebber de loodzware oude batterijen eruit gesloopt en vervangen door moderne LiFePO4-lithiumaccu's. Dankzij deze ingreep heeft de auto tegenwoordig een stabiele actieradius van honderd kilometer én tikt hij met gemak de honderd kilometer per uur aan. Dat soort upgrades laat prachtig zien hoe Fiat in 1990 stiekem gewoon de juiste auto had gebouwd, maar de batterijtechnologie destijds simpelweg nog een decennium tekortkwam.

Panda Elettra
by u/Mikadook in EVMobiliteit

Mocht dit verhaal nu kriebelen en wil je zelf het absolute begin van de EV-revolutie op je oprit hebben staan? Sla dan de online occasionsites maar eens open. In Italië staat momenteel via AutoScout24 een originele Panda Elettra uit 1998 te koop voor een schamele 2.100 euro. Wel even opletten: de verkoper belooft in de advertentie een nieuwe distributieriem, wat sterk de indruk wekt dat de elektromotor bij dit specifieke koopje de strijd inmiddels heeft opgegeven en is vervangen door een traditioneel brandstofblokje.