De handbak verdwijnt uit de showroom, maar de koper heeft daar steeds minder over te zeggen

Bij nieuwe benzineauto’s is de handbak namelijk nog altijd sterk vertegenwoordigd. Het totale cijfer wordt vooral omlaaggetrokken door elektrische en hybride modellen, waarbij een handgeschakelde uitvoering meestal niet eens op de prijslijst staat.

De handbak is nog altijd in de meerderheid

RDC meldt in een aan Autobahn verstrekt persbericht dat in mei 2026 ongeveer 42 procent van het Nederlandse personenwagenpark een automaat had. In 2017 was dat nog 21 procent. Het aandeel handgeschakelde auto’s daalde in diezelfde periode van 75,5 naar 54 procent.

Daarmee is de handbak nog altijd de grootste afzonderlijke categorie. De kop van het persbericht, waarin wordt gesproken over bijna de helft van het wagenpark, is bovendien wat ruim geformuleerd. Een aandeel van 42 procent is beter te omschrijven als ruim vier op tien. Verder tellen 42 en 54 procent samen op tot 96 procent. RDC heeft de resterende transmissies in het persbericht niet uitgesplitst. In een eerdere analyse telde het bedrijf reguliere automaten en CVT’s nog als afzonderlijke categorieën.

In de showroom is de omslag al voorbij

Bij nieuwe auto’s ziet de verhouding er heel anders uit. Volgens RDC is nog maar 8,6 procent van de auto’s die in 2026 tot en met mei nieuw werden geregistreerd handgeschakeld. De showroom loopt daarmee jaren vooruit op het bestaande wagenpark.

Dat komt vooral door de aandrijflijnen die Nederlanders tegenwoordig kopen. In het eerste halfjaar van 2026 was 53,9 procent van alle nieuwe auto’s hybride en 36,5 procent volledig elektrisch. Samen waren die twee categorieën dus goed voor 90,4 procent van de markt. Het aandeel gewone benzineauto’s bleef steken op 8 procent.

Een volledig elektrische auto heeft voor de bestuurder geen koppeling en geen handgeschakelde versnellingen. Technisch heeft zo’n auto meestal ook geen conventionele automatische versnellingsbak, maar een vaste overbrenging. Voor registraties, rijbewijzen en dagelijks gebruik wordt hij wel als automaat behandeld.

Bij benzineauto’s blijft de handbak overeind

De grote omslag zegt daardoor niet automatisch dat Nederlandse kopers massaal niet meer willen schakelen. ANP meldde op basis van dezelfde RDC-data dat 63 procent van de in 2026 nieuw verkochte benzineauto’s nog een handgeschakelde versnellingsbak had. Dat cijfer staat niet in het aan Autobahn verstrekte persbericht, maar past wel bij eerdere openbare analyses van RDC.

In 2024 was bijna 99 procent van de nieuwe auto’s met een prijs tussen 15.000 en 20.000 euro handgeschakeld. Boven 30.000 euro was juist ongeveer 90 procent een automaat. Bij auto’s die alleen op benzine, diesel of lpg rijden, steeg het aandeel handbakken volgens RDC tussen 2019 en 2024 zelfs van 62 naar 73 procent.

Dat bewijst niet dat automobilisten bij een volledig vrije keuze altijd liever schakelen. Goedkope modellen worden vaker alleen met een handbak aangeboden, terwijl duurdere auto’s juist vaak uitsluitend als automaat leverbaar zijn. Prijs, aandrijflijn en beschikbaarheid bepalen de uitkomst minstens zo sterk als persoonlijke voorkeur.

Bekijk ook

Je ziet hem overal, maar bijna niemand koopt hem nog nieuw | Autobahn

Niet iedere hybride is automatisch

RDC schrijft dat hybride en elektrische auto’s uitsluitend met een automaat worden geleverd. Voor volledig elektrische auto’s, plug-in hybrides en de meeste full hybrids is dat in de praktijk juist. Voor mild hybrids geldt het echter niet altijd.

De Ford Puma Hybrid is in Nederland bijvoorbeeld nog leverbaar met een handgeschakelde zesbak. Ford biedt hetzelfde principe ook bij de Focus Hybrid aan. Bij de Puma is de handgeschakelde uitvoering zelfs goedkoper en ligt de officiële CO2-uitstoot lager dan bij de vergelijkbare Powershift-automaat.

De bpm wordt berekend aan de hand van de officiële CO2-uitstoot. Een automaat kan daardoor bij sommige modellen fiscaal gunstiger zijn, zoals Ayvens stelt, maar dat is geen algemene regel. Het verschil moet per motorvariant en uitvoering worden bekeken.

"Fabrikanten ontwikkelen nauwelijks nog handgeschakelde modellen, waardoor de handbak langzaam uit het straatbeeld verdwijnt."

Leaseauto’s worden de automaten van morgen

De zakelijke markt loopt duidelijk voorop. Volgens RDC heeft 75,5 procent van de zakelijke personenauto’s een automaat. De reden is niet alleen comfort. Leaseauto’s zijn gemiddeld jonger en zakelijke wagenparken elektrificeren veel sneller dan het totale Nederlandse wagenpark.

Van de nieuwe zakelijke leasepersonenauto’s was in 2025 volgens de Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen 57 procent volledig elektrisch. In het volledige zakelijke leasepark groeide het elektrische aandeel tot bijna 43 procent.

Dat werkt uiteindelijk door op de occasionmarkt. De leaseauto die vandaag zonder koppelingspedaal wordt besteld, verschijnt over enkele jaren als jonge gebruikte auto bij de dealer. Wie straks een occasion van drie of vier jaar oud zoekt, krijgt daardoor steeds vaker automatisch een automaat voorgeschoteld.

Ayvens herkent die ontwikkeling. De leasemaatschappij stelt dat moderne automaten comfortabeler, sneller en in veel gevallen efficiënter zijn geworden. De bredere bewering dat de automaat op de occasion- en exportmarkt al overal de norm is, heeft Ayvens echter niet met verkoopcijfers onderbouwd.

Zelf schakelen verhuist naar een kleiner deel van de markt

De handbak verdwijnt niet plotseling van de Nederlandse weg. Van de ruim 9,4 miljoen personenauto’s rijdt nog altijd een meerderheid handgeschakeld. Het duurt jaren voordat zo’n groot wagenpark volledig verandert.

Wel verhuist zelf schakelen langzaam naar een kleinere hoek van de markt. Denk aan oudere en betaalbare occasions, enkele compacte benzinemodellen, bedrijfswagens, klassiekers en liefhebbersauto’s. Bij nieuwe gezinsauto’s, leaseauto’s en geëlektrificeerde modellen wordt de automaat steeds vaker de enige beschikbare keuze.

Daarmee wordt ook een automaatrijbewijs met code 78 langzaam minder beperkend. Wie een nieuwe of jonge auto koopt, vindt steeds makkelijker een geschikt model. Bij goedkope eerste auto’s en oudere occasions blijft een schakelrijbewijs voorlopig wel degelijk meer keuze bieden.

De automaat wint dus onmiskenbaar terrein. Alleen gebeurt dat niet uitsluitend omdat Nederland het schakelen zat is. De handbak verdwijnt vooral uit het deel van de markt dat zelf steeds kleiner wordt.

Bekijk ook

De opmars van Code 78: waarom een hele generatie straks geen 'echte' auto meer mag rijden | Autobahn