Niet de grenscontrole zelf, maar de file ervoor: op deze snelwegen steeg het aantal ongelukken van 30 naar 124

De Telegraaf vroeg Rijkswaterstaat om het aantal ongevallen te onderzoeken op de laatste kilometers van acht Nederlandse snelwegen richting Duitsland. Op vijf daarvan voert Duitsland grenscontroles uit.

Volgens die telling lag het aantal geregistreerde ongevallen op deze vijf snelwegen in 2025 gemiddeld 250 procent hoger dan in 2023. Op de drie onderzochte grenssnelwegen zonder controles zou geen vergelijkbare stijging zichtbaar zijn.

Vooral de A1 en A12 vallen op:

Op deze twee wegen samen werd het aantal dus ruim vier keer zo groot. De A37 zou procentueel nog harder zijn gestegen, maar de absolute aantallen daarvan zijn niet gepubliceerd.

Daar hoort een belangrijk voorbehoud bij. De volledige Rijkswaterstaat-tabel, de precieze wegvakken en de gebruikte ongevalsregistratie zijn niet openbaar gemaakt. Rijkswaterstaat waarschuwt bovendien dat niet ieder verkeersongeval wordt geregistreerd en dat jaarvergelijkingen door veranderingen in de registratie voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. De cijfers tonen een sterke ontwikkeling, maar bewijzen niet dat iedere afzonderlijke botsing door een grenscontrole is veroorzaakt.

Bekijk ook

Duitsland controleert deze zomer door: met dit document kom je niet ver | Autobahn

De klap valt waar de file begint

De controles vinden op of vlak na de grens plaats, maar de gevolgen zijn eerder merkbaar. Verkeer moet afremmen, rijstroken worden samengevoegd en vrachtwagens komen achteraan in een file tot stilstand. Bestuurders die geen file verwachten, zien die laatste voertuigen soms te laat.

Rijkswaterstaat ziet volgens de opgevraagde cijfers vooral een toename van kop-staartbotsingen. Het kabinet erkende het veiligheidsprobleem al in mei. Minister Vincent Karremans schreef toen dat vooral op de A1 en A12 files ontstaan, met afhankelijk van dag en tijd maximaal ongeveer dertig minuten vertraging.

“De wijze waarop Duitsland controleert, namelijk op of dichtbij de grens, heeft een negatieve impact op de doorstroming en verkeersveiligheid.”

Rijkswaterstaat gebruikt mobiele tekstkarren, extra bebording en mobiele rijstrooksignalering om verkeer eerder te waarschuwen en de snelheid te verlagen. Na meerdere ernstige ongevallen zijn op de A1 en A12 aanvullende waarschuwingsborden geplaatst.

Vier doden, maar niet iedere oorzaak staat vast

Bij De Lutte kwamen in september en oktober 2024 twee automobilisten om het leven nadat zij achterop vrachtwagens botsten. In beide gevallen stond er een file rond de Duitse grenscontrole. Rijkswaterstaat plaatste daarna waarschuwingen verder van de grens, al liep het politieonderzoek naar de precieze oorzaken toen nog.

Op 25 april 2026 overleed opnieuw iemand bij een kettingbotsing op de A12 bij Babberich. Zeven voertuigen waren bij het ongeval betrokken. De oorzaak was bij de berichtgeving nog onbekend, al ontstaan daar geregeld files door de controles.

Tien dagen later kwam bij De Lutte een bestuurder van een bestelbus om het leven. Het busje botste achterop een vrachtwagen die in de file stond. Op die plaats staan regelmatig files door de grenscontroles, maar ook daar doet de politie onderzoek naar de directe oorzaak van het ongeluk.

Daarom is de formulering belangrijk. De dodelijke ongevallen gebeurden in of rond files die bij de grenscontroles ontstonden. Dat betekent niet automatisch dat voor ieder ongeval juridisch is vastgesteld dat de controle de enige oorzaak was.

Nederland haalt gecontroleerde auto's van de snelweg

Nederland controleert zelf eveneens verkeer aan de grenzen met Duitsland en België. De uitvoering verschilt alleen wezenlijk.

De Koninklijke Marechaussee selecteert voertuigen informatie- en risicogestuurd en begeleidt ze van de doorgaande weg naar een controlelocatie. Volgens het kabinet blijven de gevolgen voor verkeersstromen, wachttijden en verkeersveiligheid daardoor vrijwel geheel of grotendeels beperkt.

Na de zomervakantie wil Nederland overstappen op verruimd mobiel toezicht in een gebied tot twintig kilometer van de grens. De huidige Nederlandse binnengrenscontroles lopen uiterlijk tot en met 30 september 2026. De aangepaste aanpak moet de Marechaussee meer vrijheid geven om controles te verplaatsen en op actuele risico's te richten.

Het verschil is daarmee eenvoudig. Duitsland vertraagt een grote verkeersstroom dicht bij de grens. Nederland probeert geselecteerde voertuigen uit die stroom te halen. Dat bewijst niet dat de Nederlandse aanpak altijd veiliger is, maar het verklaart wel waarom het kabinet bij de Nederlandse controles nauwelijks gevolgen voor het reguliere verkeer meldt.

Meer borden veranderen de flessenhals niet

De Duitse controles blijven voorlopig bestaan. Duitsland heeft bij de Europese Commissie gemeld dat het tot en met 15 september 2026 aan alle landsgrenzen wil controleren, waaronder die met Nederland.

Volgens de Europese regels horen binnengrenscontroles een laatste redmiddel te zijn. Ze moeten tijdelijk, noodzakelijk en evenredig blijven. De beslissing om ze in te voeren ligt desondanks bij de afzonderlijke lidstaat.

Extra borden kunnen een naderende file eerder zichtbaar maken. Ze verwijderen alleen niet de plek waar verkeer moet afremmen of waar rijstroken samenkomen. Zolang de controle dicht bij de grens blijft staan, blijft Rijkswaterstaat aan Nederlandse zijde vooral de gevolgen van die flessenhals beperken.

Zorg dat jij niet de laatste auto wordt

Rijd je via de A1 of A12 naar Duitsland, controleer de verkeerssituatie dan al vóór Hengelo of Arnhem. Wacht niet tot het eerste Duitse bord of de controlepost zichtbaar is. Een waarschuwing in je navigatie kan eerder komen dan de file zelf, maar blijf altijd naar de matrixborden en het verkeer voor je kijken.

Geeft een matrixbord een lagere snelheid aan dan het vaste bord langs de weg, dan is de snelheid op het matrixbord de geldende maximumsnelheid. Die kan juist bij files en ongevallen snel worden verlaagd.

Sluit je als laatste voertuig bij een onverwachte file aan, dan adviseert de ANWB om achteropkomend verkeer met de alarmlichten of duidelijk remlicht te waarschuwen. Zet de alarmlichten weer uit zodra er voertuigen veilig achter je staan en gebruik ze niet voortdurend terwijl je door de file rijdt.

Bekijk ook

Sta je in een Duitse file? Dan moet je dit doen nog vóór je de eerste sirene hoort | Autobahn

De controle duurt misschien maar enkele seconden. De gevaarlijkste plek ligt kilometers eerder, waar iemand achter het stuur nog niet weet dat de snelweg verderop al stilstaat.