Zie je dit visje achterop een auto? De betekenis is heel anders dan veel mensen denken

Je hebt hem waarschijnlijk weleens gezien: een eenvoudig visje achterop een auto, vaak vlak bij de achterklep of het kenteken. Geen hengel, geen water en meestal ook geen naam erbij. Daardoor is voor wie het symbool niet kent nauwelijks te raden waarom iemand het op zijn auto plakt.

Het gaat om het Ichthus-teken, een van de oudste symbolen die met het christendom worden geassocieerd. De bestuurder wil er doorgaans mee laten zien dat hij of zij christen is. De echte clou zit alleen niet in de tekening, maar in vijf Griekse letters die samen veel meer betekenen dan alleen ‘vis’.

Vijf letters vertellen het hele verhaal

Ichthus komt van het Griekse woord ΙΧΘΥΣ, dat vis betekent. Dezelfde vijf letters kunnen tegelijk worden gelezen als de beginletters van vijf Griekse woorden: Iēsous Christos Theou Huios Sōtēr.

Vrij vertaald betekent dat: Jezus Christus, Gods Zoon, Redder. Het woord voor een doodgewone vis werd zo een bijzonder compacte christelijke geloofsbelijdenis. De Vaticaanse Musea beschrijven dezelfde woordspeling bij vroegchristelijke inscripties.

Dat verklaart ook waarom sommige uitvoeringen van het autosymbool de Griekse letters in het midden hebben staan. Andere bestaan alleen uit de twee gebogen lijnen. Voor de betekenis maakt dat weinig verschil.

Daar zit meteen een aardig taalkundig detail in. Wie spreekt over een ‘Ichthus-visje’, zegt letterlijk eigenlijk iets als ‘vis-visje’.

Het symbool is veel ouder dan de auto

De vis kwam uiteraard niet pas op toen iemand een sticker voor de achterklep bedacht. Het teken speelde al in de eerste eeuwen van het christendom een rol. De Vaticaanse collectie bevat vroegchristelijke inscripties uit de eerste helft van de derde eeuw waarin de vis wordt verbonden aan het Ichthus-acrostichon. Een andere beroemde christelijke inscriptie uit het einde van de tweede of begin van de derde eeuw gebruikt de vis eveneens in een religieuze context.

Ook inhoudelijk paste de vis goed bij het jonge christendom. In het Nieuwe Testament keren vissen en vissers regelmatig terug. Een aantal van Jezus’ eerste volgelingen waren vissers en verhalen als de wonderbaarlijke visvangst en het uitdelen van brood en vis maakten het motief herkenbaar voor christenen.

Vaak wordt daarbij verteld dat vervolgde christenen de vis als geheim herkenningsteken gebruikten. Volgens een bekende overlevering tekende de ene persoon een gebogen lijn in het zand en maakte een andere christen de vis vervolgens af. Kerkelijke bronnen beschrijven de vis inderdaad als discreet herkenningsteken uit de Romeinse tijd, maar dat specifieke ritueel met twee halve lijnen is veel lastiger historisch hard te bewijzen.

Nederland kreeg in 1996 ineens heel veel visjes

Het bijzondere is dat Nederland een heel eigen hoofdstuk aan de geschiedenis van het visje heeft toegevoegd. Voormalig EO-voorzitter Arie van der Veer wilde in de jaren negentig juist benadrukken wat verschillende christenen met elkaar verbond.

In 1996 stuurde de EO aan alle leden een Ichthus-sticker die op een auto kon worden geplakt. De reactie was volgens Van der Veer massaal. Een latere EO-biografie meldt dat uiteindelijk ongeveer een half miljoen visstickers naar de achterban werden gestuurd.

Van der Veer vertelde later zelfs dat hij onderweg naar de EO de visjes op andere auto’s zat te tellen. Tijdens een autovakantie in het buitenland konden ze volgens hem eveneens voor herkenning zorgen. Zijn grap was dat je, wanneer je in het buitenland een kerk zocht, gewoon achter een auto met een visje aan kon rijden.

Er bestond overigens geen voorschrift voor de richting waarin de vis moest ‘zwemmen’. Van der Veer plakte hem zelf met de kop naar links, maar zei later dat daar geen officiële betekenis achter zat.

Bekijk ook

Dit is de eenvoudige betekenis van het BMW logo en het is niet wat veel mensen denken | Autobahn

Het visje heeft geen betekenis in het verkeer

Wie het teken voor het eerst ziet, zou kunnen denken dat het vergelijkbaar is met sommige andere stickers en markeringen die iets zeggen over een voertuig of bestuurder. Dat is niet zo. Het Ichthus-visje geeft een auto geen bijzondere status en andere weggebruikers hoeven er volgens de verkeersregels niets mee te doen. De sticker is simpelweg een persoonlijke geloofsuiting.

Ook de plaats waar hij meestal zit heeft geen bijzondere betekenis. Achterklep, bumper en de ruimte naast het kenteken zijn vooral logische plekken omdat andere weggebruikers het symbool daar goed kunnen zien.

Wil je zelf een dergelijke sticker plaatsen, dan blijft het kenteken wel een grens. De Nederlandse voertuigregels schrijven voor dat een kenteken goed leesbaar moet blijven en dat de plaat niet mag worden afgeschermd. Ook mag er geen teken of middel op of aan het voertuig zitten dat de herkenning van het kenteken bemoeilijkt. Een visje naast de plaat is dus iets heel anders dan een sticker die een deel ervan bedekt.

De achterklep maakt een oud symbool juist openbaar

Daarmee is de functie van het visje door de eeuwen heen bijna omgekeerd. In verhalen over de eerste christenen draait het juist om een discreet teken dat door geloofsgenoten werd herkend. Op een moderne auto is het nauwelijks verborgen: de eigenaar kiest er bewust voor het zichtbaar aan de buitenwereld te tonen.

En dat is uiteindelijk wat dat kleine metalen of kunststof visje achterop de auto vertelt. Niet dat de bestuurder graag vist en ook niet dat er een bijzondere uitvoering of verkeersregel bij de auto hoort. Twee simpele lijnen staan voor een christelijke identiteit, met daarachter een Grieks woord dat in vijf letters een complete geloofsbelijdenis samenvat.