Kijk eens naar kolom 12 achter op je rijbewijs: daar kan iets staan dat bepaalt wat jij mag rijden

Kijk op de achterkant naar de tabel met rijbewijscategorieën. Helemaal rechts staat kolom 12. Daar kunnen aanvullende gegevens en beperkingen in codevorm staan. Staat zo'n code op dezelfde regel als bijvoorbeeld categorie B, dan heeft hij betrekking op die categorie. Een code die voor alle categorieën geldt, kan onder de categorierijen worden vermeld.

De nummers zijn bovendien niet willekeurig bedacht. Codes onder 100 zijn Europees geharmoniseerd. Code 78 betekent daardoor in andere EU-landen eveneens dat de betreffende categorie beperkt is tot voertuigen met automatische transmissie. Codes vanaf 100 zijn nationale codes. De precieze Nederlandse betekenissen staan in de officiële coderingsregeling.

Code 01 en 78 zetten daadwerkelijk een grens

Een bekende is code 01. Die heeft te maken met correctie of bescherming van het gezichtsvermogen. De cijfers achter de punt maken het specifieker: 01.01 staat voor een bril, 01.02 voor contactlenzen en 01.06 voor een bril of contactlenzen. Is zo'n hulpmiddel als voorwaarde geregistreerd, dan is het rijbewijs alleen geldig wanneer je tijdens het rijden aan die voorwaarde voldoet.

Code 78 werkt anders, maar de consequentie is net zo concreet. Staat 78 achter categorie B, dan is die categorie beperkt tot auto's met automatische transmissie. Heb je praktijkexamen gedaan in een automaat en staat die code op je rijbewijs, dan mag je dus niet zomaar overstappen in een handgeschakelde auto. Over de snelle opmars van code 78 schreven we eerder uitgebreider.

Code 95 en 96 doen juist iets heel anders

Wie ervan uitgaat dat ieder nummer in kolom 12 een beperking is, komt bij code 95 en 96 bedrogen uit. Code 95 is het bewijs van vakbekwaamheid voor beroepschauffeurs. De RDW vermeldt dat de code achter een C of D-categorie staat, vijf jaar geldig is en door beroepschauffeurs iedere vijf jaar met nascholing kan worden verlengd. Daarvoor is 35 uur nascholing nodig. Er bestaan wel situaties waarin een chauffeur van code 95 is vrijgesteld.

Code 96 is nog opvallender, want die geeft je juist méér mogelijkheden. Met een gewoon B-rijbewijs mag de toegestane maximummassa van auto en een aanhanger van meer dan 750 kilo samen niet boven 3.500 kilo uitkomen. Met B+ en code 96 schuift die grens op naar 4.250 kilo. Rijksoverheid noemt code 96 daarom als aparte mogelijkheid tussen B en BE. Voor caravanrijders kan precies dat verschil beslissend zijn.

Vanaf code 100 wordt het echt Nederlands

Dan komen de cijfers die veel buitenlandse overzichten niet voor je kunnen verklaren. De actuele Nederlandse regeling bevat drie nationale codes: 100, 101 en 105. Vooral code 100 is opvallend eenvoudig en streng geformuleerd: het rijbewijs is alleen geldig tijdens privégebruik.

Code 101 geeft meer ruimte. Die staat privégebruik toe en beroepsmatig gebruik gedurende maximaal vier uur per dag, maar niet voor beroepsmatig personenvervoer of om anderen onder toezicht te laten besturen. Code 105 staat zowel privé als beroepsmatig gebruik toe, maar sluit eveneens beroepsmatig personenvervoer en het onder toezicht laten besturen door derden uit. Zie je oude lijstjes met codes 102, 103 of 104, let dan op: die komen nog voor in historische versies van de regeling, maar niet in de huidige Nederlandse lijst.

Bekijk ook

De opmars van Code 78: waarom een hele generatie straks geen 'echte' auto meer mag rijden | Autobahn

Eén code negeren heeft niet één standaardgevolg

Daarom is de populaire samenvatting dat je voor het negeren van "een rijbewijscode" simpelweg één vaste boete krijgt te gemakkelijk. Bij code 01 gaat het erom dat je rijbewijs alleen geldig is wanneer je het voorgeschreven hulpmiddel gebruikt. Code 78 beperkt het soort voertuig waarin je met die categorie mag rijden. En voor code 95 bestaat weer een afzonderlijk handhavingsregime.

Dat laatste kan stevig uitpakken. Het Feitenboekje 2026 van het Openbaar Ministerie noemt feitcode K 071 voor een bestuurder die niet beschikt over een vereist geldig getuigschrift van vakbekwaamheid. Het bijbehorende tarief bedraagt in 2026 1.000 euro. Dat geldt uiteraard alleen wanneer zo'n bewijs daadwerkelijk verplicht is. De ILT wijst er expliciet op dat er vrijstellingen bestaan.

Wie zijn rijbewijs toch al uit de portemonnee haalt, kan dus beter iets verder kijken dan de foto en de vervaldatum. Die kleine kolom met nummer 12 is geen administratieve versiering. Soms staat er wat je tijdens het rijden nodig hebt, soms wat je niet mag rijden en soms juist hoeveel extra vrijheid je hebt.

Bekijk ook

Alleen bij daglicht en verboden voor passagiers: de bizarste codes op je rijbewijs | Autobahn