Van Tony Soprano tot de Nissan Qashqai: zo werd de SUV de populairste auto van onze tijd

Ooit hoorde een hoge terreinwagen vooral thuis in de modder. Inmiddels bestaat meer dan de helft van de Europese nieuwverkopen uit SUV's, waarvan het leeuwendeel waarschijnlijk nooit dichter bij modder komt dan een onverharde oprit of een nat grasveld bij de camping. De weg daarnaartoe liep via Amerikaanse buitenwijken, statussymbolen en uiteindelijk een Japanse auto die speciaal voor Europa werd bedacht.

Wie de openingscredits van The Sopranos terugkijkt, ziet Tony Soprano vanuit New York naar zijn huis in New Jersey rijden, met een sigaar in zijn mond en een enorme rode Chevrolet Suburban om zich heen. De auto past opvallend goed bij het personage: groot, Amerikaans en intimiderend, maar tegelijkertijd praktisch genoeg om als gezinsauto voor de deur van zijn villa te staan. Later in de serie verruilt Tony de Chevrolet bovendien voor een nog luxere Cadillac Escalade ESV.

Daarmee heeft Tony Soprano de SUV-gekte natuurlijk niet veroorzaakt. Toen The Sopranos in 1999 begon, was de omslag in de Amerikaanse auto-industrie al volop bezig. De serie legde alleen bijna perfect vast hoe snel het imago van dit soort auto's veranderde.

Van terreinwagen naar gezinsauto

Decennialang waren hoge auto's vooral het domein van terreinwagens en praktische werkpaarden. Modellen als de Jeep Cherokee, Range Rover en Chevrolet Suburban boden ruimte, vierwielaandrijving en trekvermogen, maar vormden nog niet automatisch het alternatief voor de traditionele sedan of stationwagen.

In de Verenigde Staten veranderde dat in de jaren negentig razendsnel. Volgens historische cijfers van de Amerikaanse EPA had de SUV in 1990 nog minder dan 10 procent van de Amerikaanse automarkt in handen. In 1999 werden er al bijna drie miljoen verkocht en enkele jaren later lag het marktaandeel rond de 30 procent.

Auto's als de Ford Explorer en Jeep Grand Cherokee maakten de hoge zitpositie en robuuste uitstraling aantrekkelijk voor gezinnen die helemaal geen plannen hadden om regelmatig het asfalt te verlaten. Vervolgens gingen ook luxemerken zich ermee bemoeien. Lincoln introduceerde de Navigator en Cadillac kwam met de Escalade, waardoor de SUV niet alleen een praktische gezinsauto werd, maar steeds nadrukkelijker ook een statussymbool.

Dat is precies de overgang die je in The Sopranos terugziet. Tony's Suburban rijdt niet onder de modder door een bos, maar tussen zijn grote huis, restaurants en zakelijke afspraken in New Jersey. Met zijn latere Escalade werd die combinatie van formaat, luxe en uitstraling alleen maar nadrukkelijker en ontwikkelde de SUV zich steeds verder tot lifestyleproduct.

Alleen was de Amerikaanse formule te groot voor Europa

Europa bleek gevoelig voor hetzelfde idee, maar een Chevrolet Suburban past een stuk minder vanzelfsprekend in een Nederlandse parkeergarage of een smalle Italiaanse binnenstad. Europese kopers wilden wel de hogere zit, makkelijke instap, extra ruimte en stoere uitstraling, maar daar hoefden niet automatisch een enorme motor, zware vierwielaandrijving en serieuze terreincapaciteiten bij.

Nissan zag ruimte voor een ander soort auto en combineerde eigenschappen van een traditionele Europese gezinsauto met de uitstraling en hogere zitpositie van een SUV. Begin 2007 verscheen het uiteindelijke product op de markt: de Nissan Qashqai.

Dat klinkt tegenwoordig nauwelijks revolutionair. Bijna ieder merk heeft inmiddels meerdere compacte crossovers in de showroom. In 2007 was het veel minder vanzelfsprekend om een auto te bouwen die bewust tussen de traditionele hatchback en terreinwagen in ging zitten.

De Nissan Qashqai veranderde het speelveld

Nissan richtte de Qashqai nadrukkelijk op de Europese markt. Hij moest geen alternatief worden voor grote terreinwagens, maar juist kopers verleiden die normaal gesproken naar een gewone C-segmentauto zouden kijken. Het formaat bleef overzichtelijk genoeg voor Europese wegen, terwijl de carrosserie hoger en stoerder was dan die van de gebruikelijke hatchback.

Die combinatie sloeg aan. De vraag naar de Qashqai overtrof de verwachtingen en Nissan moest al kort na de introductie de productiecapaciteit verhogen. Van de eerste drie generaties werden uiteindelijk meer dan 6,5 miljoen exemplaren verkocht.

Andere fabrikanten hoefden niet lang na te denken over het succes. Volkswagen introduceerde eveneens in 2007 de Tiguan en in de jaren daarna verschenen steeds meer modellen volgens dezelfde formule. De Peugeot 3008, Renault Captur, Kia Sportage, Hyundai Tucson en later de Volkswagen T-Roc zijn slechts enkele voorbeelden van auto's waarmee fabrikanten steeds meer traditionele hatchbacks, MPV's en stationwagens gingen vervangen.

c

Vierwielaandrijving is allang niet meer nodig

Tegelijkertijd veranderde de betekenis van het begrip SUV. Waar vroeger een ladderchassis, vierwielaandrijving of serieuze terreincapaciteiten voor de hand lagen, delen moderne crossovers hun techniek vaak gewoon met hatchbacks en andere personenauto's. Sommige worden uitsluitend met voorwielaandrijving geleverd en zullen in hun hele autoleven nauwelijks iets uitdagenders tegenkomen dan een hoge stoeprand.

Voor kopers blijken de hoge zit, makkelijke instap, binnenruimte en uitstraling voldoende om voor dit carrosserietype te kiezen. Daardoor is het inmiddels niet de SUV die een alternatief vormt voor de gewone gezinsauto, maar moet je soms juist zoeken naar een traditioneel model dat nog géén SUV is.

Meer dan de helft van Europa kiest inmiddels voor een SUV

In 2024 bestond 54 procent van alle nieuwe personenauto's die in Europa werden geregistreerd uit SUV's. Vooral compacte en middelgrote varianten domineren, precies de formaten waarmee auto's als de Qashqai de Amerikaanse SUV-formule ooit geschikt maakten voor Europese automobilisten.

Ook in Nederland is de verschuiving duidelijk zichtbaar. De RVO neemt SUV's en MPV's samen in één categorie, maar zag het aandeel daarvan binnen de nieuwverkopen stijgen van 22 procent in 2015 naar 61 procent in 2024.

Daarmee is de ontwikkeling die ooit vooral zichtbaar was in Amerikaanse buitenwijken volledig doorgedrongen tot de Europese auto-industrie. Tony Soprano heeft ons dus niet massaal aan de SUV gekregen, maar zijn rode Chevrolet Suburban is wel een prachtig tijdsdocument van het moment waarop Amerika voor de hoge gezinsauto viel.

De Nissan Qashqai deed een paar jaar later iets wat voor onze markt minstens zo belangrijk bleek: Nissan vertaalde hetzelfde verlangen naar een formaat waarmee Europeanen daadwerkelijk uit de voeten konden. Ruim twintig jaar later hoef je alleen maar op een Nederlandse parkeerplaats rond te kijken om te zien hoe succesvol dat idee is geworden.